Hoe een sensornetwerk in Regio Foodvalley de toekomst van emissiemeting herdefinieert en waarom ICT Campus daarin een sleutelrol speelt
Een paar jaar geleden circuleerde er een kaart van Nederland. Bijna alles stond in het rood. De boodschap was duidelijk: de stikstofgrenzen werden overschreden. De Foodvalley met meer dan 1.200 intensieve veehouderijbedrijven was een van de zwaarst getroffen regio's.
Maar achter die kaart school een probleem. Niemand wist wat de bron was. En al snel bleek dat de kaart niet op metingen was gebaseerd, maar op theoretische rekenmodellen. De realiteit was complexer dan het beeld deed vermoeden.
Precies dat is wat het Meetnetwerk Foodvalley wil veranderen.
Vergunningverlening in de intensieve veehouderij is gebaseerd op theoretische normen. Een ondernemer die honderdduizenden euro's heeft geïnvesteerd in een luchtwasinstallatie wordt op exact dezelfde manier beoordeeld als een buurman die niets heeft gedaan. Niet omdat niemand het verschil wil zien, maar omdat er geen instrument was om het aan te tonen.
"Als jij als ondernemer fors hebt geïnvesteerd in een luchtwasinstallatie en je buurman doet dat niet, word je op dezelfde merites beoordeeld," zegt Yno Papen, projectmanager van het ICT-component van het Meetnetwerk Foodvalley. "Het idee was om die theoretische rekenmodellen meetkundig te maken."
De gevolgen zijn reëel. Zonder perspectief op erkenning voor hun inspanningen hebben sommige ondernemers in de regio de afgelopen jaren gebruik gemaakt van de opkoopregeling, ook degenen die misschien best hadden kunnen doorgroeien.
In het hart van het project zit een netwerk van sensoren in stallen. Ze meten continu, 24 uur per dag, 7 dagen per week. Die ruwe data zijn op zichzelf weinig waard. Pas in combinatie met aanvullende gegevens zoals aantal dieren, gewicht, temperatuur en luchtdebiet kan een berekening worden gemaakt. Dat rekenmodel, ontwikkeld door Wageningen University & Research, vertaalt de meetdata naar een concreet emissiecijfer.
Het systeem bedient drie heel verschillende gebruikers. De wetenschapper wil bulk data voor modelontwikkeling. De bedrijfsbegeleider gebruikt het dashboard om het gesprek met de ondernemer voor te bereiden: als de emissie stijgt, kan hij vragen wat er die week is veranderd. Stal open gehad? Medicijnen gegeven? En de ondernemer zelf kan inloggen om zijn eigen bedrijfsdata te bekijken.
Drie rollen, drie manieren van kijken naar dezelfde data. Dat maakt de technische uitdaging complex en de organisatorische minstens zo groot.
In de eerste fase van het project liep het mis. Er was een proof-of-concept dat technisch draaide, maar in de praktijk niet werkte. Boeren begrepen niet wat ze zagen. Wat ze zagen klopte ook niet. "Dan krijg je niet zoveel bonuspunten op het vlak van vertrouwen," zegt Papen.
Hij trok letterlijk de stekker eruit en begon opnieuw, met een kleiner team, een scherper doel en meer aandacht voor de mensen die het systeem daadwerkelijk moesten gebruiken.
Vertrouwen is in dit project geen bijproduct. Het is een randvoorwaarde. Dat geldt voor de data zelf, voor de toegang tot die data, en voor de samenwerking. De eigendom van staldata is contractueel vastgelegd. Metingen buiten op het land, verzameld via het RIVM-platform Samen Meten, zijn openbaar. Die twee werelden samenvoegen is technisch mogelijk, maar heeft ook grenzen. Eigenaarschap en vertrouwen zijn niet alleen technische kwesties.
Het Meetnetwerk Foodvalley is inmiddels een formeel consortium. Acht partijen, waaronder Wageningen University & Research, Universiteit Utrecht, AgriDataWarehouse, LTO, CHE, Praktijkcentrum Emissiereductie Veehouderij, Landbouwnetwerk Regio Food Valley en ICT Campus Foodvalley, werken samen aan een systeem dat schaalt. Van de huidige pilot naar 80 aangesloten bedrijven, uitbreiding naar nieuwe sectoren zoals geiten en melkvee, en uiteindelijk benchmarking op sectorniveau.
Niet om bedrijven op naam te vergelijken, maar om een referentielijn te bouwen. Zodat een ondernemer weet hoe zijn prestaties zich verhouden tot vergelijkbare bedrijven en zo nodig stappen kan zetten.
ICT Campus Foodvalley beheert de data-infrastructuur en het dashboard. De samenwerking met InfoSupport voor beheer en doorontwikkeling past daarin. "We doen het in de regio, voor de regio," zegt Papen.
Meer weten wat jouw bedrijf of organisatie voor de regio Foodvalley kan betekenen in samenwerking met ICT Campus? Neem contact met ons op.
Er is een patroon dat Papen goed kent. Overheid gefinancierde projecten bouwen iets waardevols en als de subsidie stopt, verdwijnt het. "Het wordt bij het badwater weggegooid, omdat het geen vervolgsubsidie heeft, of niemand pakt het op."
Het Meetnetwerk wil dat doorbreken. De ambitie van de volgende fase is ingrijpend: juridisch geldige vergunningverlening op basis van gemeten prestaties, niet theoretische normen. Dat vraagt om een systeem dat niet afhankelijk is van tijdelijke projectfinanciering, maar van duurzame infrastructuur.
Daarin speelt ICT Campus een rol die commerciële partijen niet kunnen spelen. Als stichting heeft de campus geen winstoogmerk en geen politieke agenda. "Het mooie van een stichting is dat die normaal gesproken ook belangeloos daarin kan zitten," zegt Papen. "Wij hoeven daar geen winst uit te maken."
De regio heeft alles wat nodig is voor dit soort projecten: intensieve veehouderij, topkennisinstellingen als WUR en UU, technologiebedrijven, samenwerkingsbereidheid bij overheden en een cultuur van experimenteren. "Er lopen in Regio Foodvalley mensen rond die dit ook willen," zegt Papen. "Die het zien als iets om samen voor te gaan."
ICT Campus is onderdeel van dat ecosysteem. Niet als toeschouwer, maar als actieve deelnemer die ervoor zorgt dat wat ontwikkeld en gebouwd wordt ook blijft bestaan.
Want uiteindelijk gaat het niet om sensoren. Het gaat om het gesprek dat een boer kan voeren. Om de vergunning die zijn investering weerspiegelt. Om de regio die laat zien dat technologie, innovatie en maatschappelijke opgaven elkaar kunnen versterken.
Meer weten over het Meetnetwerk Foodvalley of de rol van ICT Campus?
Neem contact met ons op of bezoek https://metenluchtkwaliteitfoodvalley.nl/.